Lekker eten
Komedianten, acrobaten, poppenspelers, potsenmakers en allerlei andere artiesten trokken vroeger door Europa. Zij vertoonden hun kunsten op kermissen en jaarmarkten. De komische figuren waarmee zij het publiek amuseerden, droegen dikwijls de naam van een gerecht. Zo had je in Duitsland Hanswurst, Pickelhering en Junker Stockfisch, in Engeland Jack Pudding, in Frankrijk Jean Potage, in Italië Signor Maccheroni en in Hongarije Paprika Jancsi. Door het rondtrekken van de kermisartiesten raakten veel personages ook in andere landen ingeburgerd. In Nederland bijvoorbeeld werd Jean Potage bekend als Jan Soep. Wie potsen maakte, heette Hansworst of Pekelharing. Met deze twee namen werd ook de hoofdpersoon van de oud-Hollandse poppenkast aangesproken voordat hij Jan Klaassen werd genoemd. In de volkspoppenkast treffen we ook een aantal kluchtfiguren aan bij wie lekker eten een rol speelt, al wijst hun naam daar niet op. Bij sommigen gaat de voorkeur uit naar de fles. Ze kijken daarbij wel eens te diep in het glaasje.
Jan Klaassen en Katrijn
Jan Klaassen heeft een naar voren stekende kin en een grote, rode neus. Dat laatste wijst erop dat hij wel van een jenevertje en een wijntje houdt. Zijn vrouw Katrijn verwijt hem dat hij te vaak naar de herberg loopt. Jan werpt haar voor de voeten dat zij zelf naar de anijs (een sterke drank) ruikt. Altijd zijn ze met elkaar aan het kibbelen.
Gnafron, Guignol en Guillaume
Gnafron en Guignol zijn de hoofdfiguren uit de poppenkast van Lyon. De wangen van Gnafron zijn hoogrood en zijn stem is schor van de wijn. Hij is schoenmaker van beroep en draagt een leren voorschoot. Is er geen werk en dus ook geen eten, dan zegt hij: 'Ik heb nog een oude voorschoot. In stukjes gesneden, gebakken in een pan met een ui en wat vet en azijn - dat is om je vingers bij af te likken!' Kunt u nagaan wat een honger hij heeft. Guillaume is de straatjongen uit de Parijse volkspoppenkast. Zijn rode wangen wijzen op gulzigheid. In een spel krijgt hij een pot confiture in bewaring. Hij steekt zijn neus in de pot, proeft, verdwijnt vervolgens met zijn hele hoofd in de pot ... en ontdekt dan dat alles op is!
Mr Punch en Pulcinella
Mr Punch en zijn vrouw Judy zijn de hoofdpersonen uit de Engelse volkspoppenkast. Punch komt aanzetten met een streng worstjes en denkt eens lekker te gaan smullen. Als hij even wordt afgeleid, verschijnt de enge krokodil. Hap, weg zijn de worstjes. Pech voor Mr Punch. Pulcinella is een echte Napolitaan. Spaghetti is zijn favoriete kostje. In het marionettentheater van Napels gaan de deegslierten werkelijk zijn mond in.
Hanswurst, Paprika Jancsi en Gioppino
Hanswurst is de komische figuur uit het Duitse taalgebied. In het marionettentheater heeft hij dikwijls de rol van bediende. Zijn meester beloont hem karig. Geen wonder dat Hans van worst droomt. In Hongarije traden in de negentiende eeuw veel Tsjechische en Duitse poppenspelers op. De komische rol vervulde Hanswurst. Omdat paprika als echt Hongaarse kost werd gezien, deed al spoedig de figuur van Paprika Jancsi zijn intree. In Slowakije wordt hij nu nog als dupak opgevoerd - een dupak is een trucpop die met stampende sprongen beurtelings lang en kort wordt. Vroeger was Arlecchino (Harlekijn) de hoofdfiguur uit de poppenkast van Bergamo (Italië). Hij is verdrongen door Gioppino. Je kan hem herkennen aan drie kroppen in de hals. Een teken dat hij aan struma lijdt, zoals vroeger velen in die streek. Gioppino is dol op polenta (dat zijn taartjes bereid uit maïsmeel, versierd met vogeltjes van chocolade).
Placemat
Illustratrice Hetty Paërl realiseerde samen met het Poppenspe(e)lmuseum een fleurige placemat. Op de kleurige onderlegger zijn al de eet- en drinklustige vrienden die in dit essay besproken worden, aan te treffen. De placemats en een Poppenspe(e)lmuseumbuffetkaart zijn in de Poppenspe(e)lmuseumwinkel verkrijgbaar. De buffetkaart behandelt namen en begrippen op het gebied van het poppenspel en legt een link naar lekkernijen die in het museumbuffetje van Trijntje Peterselie verkrijgbaar zijn. Op de achterzijde is het 'Reglement van de Poesje' (Antwerps stangpoppentheater) te lezen. We citeren een van de geestige 'Allergemeene slikkingen': 'Die ajuin (ui), artsoep (erwtensoep) of diergelakke lekkernijen gegeten hebben, worden verzocht niet te veul te zuchten, 't zal er frisch genoeg zijn.'
Clowns en smikkelen
Wilt u meer te weten komen over clowns die hun reukorgaan overal insteken, over hun lievelingshapje of -drankje, over lekker eten en over de uitspraak van enkele namen en begrippen uit het traditionele poppentheater? Raadpleeg dan eens onze Poppenspe(e)lmuseumbibliotheek.
